İZLEME, HESAP VEREBİLİRLİK VE ULUSLARARASI MEKANİZMALAR
İnsan Hakları Ortak Platformu (İHOP), insan haklarının korunmasının yalnızca normatif düzenlemelerle değil, bu düzenlemelerin etkin biçimde izlenmesi ve uygulanmasının sağlanmasıyla mümkün olduğu anlayışıyla hareket etmektedir. Bu doğrultuda İHOP, yasama, yürütme ve yargı süreçlerini sistematik biçimde izleyen, uluslararası insan hakları mekanizmalarına katılımı güçlendiren ve sivil toplumun denetim kapasitesini artıran çok boyutlu çalışmalar yürütmüştür.
Yasama, Yürütme ve Yargı Süreçlerinin İzlenmesi
İHOP, insan hak ve özgürlüklerini etkileyen yasal düzenlemelerin ve uygulamaların erken aşamada tespit edilmesini ve sivil toplumun bu süreçlere müdahil olabilmesini sağlamak amacıyla kapsamlı bir izleme pratiği geliştirmiştir. Bu kapsamda kişisel verilerin korunması, ifade özgürlüğü, güvenlik politikaları ve parlamenter süreçlere ilişkin birçok yasa tasarısı ve uygulama yakından takip edilmiştir.
Aynı zamanda, insan haklarını ilgilendiren davaların izlenmesi ve mahkeme gözlemciliği faaliyetleri yoluyla, yargı süreçlerinin şeffaflığı ve hesap verebilirliği güçlendirilmeye çalışılmış; insan hakları hareketi içinde dayanışma mekanizmalarının geliştirilmesine katkı sunulmuştur.
İnsan Haklarının Kurumsallaşması ve Ulusal Mekanizmalar
İHOP, Türkiye’de Paris Prensipleri’ne uygun bağımsız bir insan hakları ulusal kurumunun oluşturulması sürecine aktif katkı sunmuştur. Bu kapsamda farklı şehirlerde gerçekleştirilen toplantılar, çeviri ve araştırma çalışmaları yoluyla uluslararası standartların yaygınlaştırılması sağlanmış; karşılaştırmalı ülke deneyimleri üzerinden politika geliştirme süreçleri desteklenmiştir.
Olağanüstü Hal ve Hukuksuzluk Pratiklerinin İzlenmesi
2016 yılında ilan edilen Olağanüstü Hal sürecinde İHOP, hak ihlallerinin sistematik biçimde izlenmesine yönelik düzenli raporlama faaliyetleri yürütmüştür. Üçer aylık periyotlarla güncellenen durum raporları aracılığıyla OHAL uygulamalarının etkileri kamuoyuna sunulmuş; bu dönemde ortaya çıkan hukuki sorunlar analiz edilmiştir.
Bu kapsamda hazırlanan bilgi notlarıyla, Kanun Hükmünde Kararnamelerin hukuki niteliği ve yarattığı yapısal sorunlar değerlendirilmiş; “sürekli hale gelen olağanüstü hal” pratiğine dikkat çekilmiştir.
Uluslararası İnsan Hakları Mekanizmalarıyla İlişkilenme
İHOP, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası insan hakları sözleşmelerinin uygulanmasının izlenmesi ve sivil toplumun bu mekanizmalara etkin katılımının sağlanması amacıyla kapsamlı çalışmalar yürütmüştür.
Bu çalışmalar;
- insan hakları alanında veri toplama ve raporlama kapasitesinin güçlendirilmesi,
- gölge rapor hazırlama süreçlerinin desteklenmesi,
- uluslararası mekanizmalara sunulan tavsiyelerin izlenmesi
gibi alanları kapsamaktadır.
Bu doğrultuda, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi’ne sunulacak gölge raporların hazırlanmasına katkı sağlanmış; eğitim, sağlık gibi temel hak alanlarında tematik atölyeler düzenlenmiştir.
İzleme ve Belgeleme Kapasitesinin Güçlendirilmesi
İHOP, insan hakları örgütlerinin izleme ve belgeleme kapasitesini güçlendirmek amacıyla erken dönemden itibaren eğitim programları geliştirmiştir. Bu kapsamda gerçekleştirilen HURIDOCS eğitici eğitimleri ile veri tabanı temelli izleme sistemlerinin kullanımı yaygınlaştırılmış; güvenilir ve sistematik veri üretimi desteklenmiştir.
Tematik Hak Alanlarında Kapasite Geliştirme
İHOP, farklı hak alanlarında çalışan örgütlerin uluslararası standartlar temelinde savunuculuk yapabilmesini desteklemiştir. Bu kapsamda özellikle engelli hakları alanında yürütülen çalışmalarla, yerel düzeyde örgütlenen platformların hak temelli yaklaşımı benimsemeleri ve yeni ağlar kurmaları teşvik edilmiştir.
AİHM Kararlarının ve UPR Süreçlerinin İzlenmesi
İHOP’un geliştirdiği önemli izleme araçlarından biri, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının uygulanmasının izlenmesine yönelik programdır. Bu kapsamda ifade özgürlüğü, toplantı hakkı, kadın hakları, vicdani ret ve ayrımcılık gibi alanlarda verilen kararların uygulanma süreçleri analiz edilmiş ve raporlanmıştır.
Aynı şekilde, Birleşmiş Milletler Evrensel Periyodik İnceleme (UPR) sürecine sivil toplumun katılımı güçlendirilmiş; tavsiyelerin izlenmesine yönelik ulusal düzeyde ortak stratejiler geliştirilmiştir. Bu süreçler aynı zamanda kamuoyu farkındalığını artırmaya yönelik kampanyalarla desteklenmiştir.
Genel Yaklaşım
İHOP’un bu alandaki çalışmaları, insan haklarının yalnızca normatif düzeyde tanınmasını değil, etkili biçimde uygulanmasını sağlamaya yöneliktir. İzleme, raporlama ve uluslararası mekanizmalarla ilişkilenme faaliyetleri aracılığıyla, kamu otoritelerinin hesap verebilirliğinin artırılması ve sivil toplumun denetim gücünün güçlendirilmesi hedeflenmektedir.